Lymfoedeem
Door de jaren heen heb ik veel patiënten met alle mogelijke vormen van lymfoedeem behandeld. Zodoende heb ik op dit vakgebied ruime kennis en ervaring opgedaan. Opgeleid met de methode Foldi en Vodder is mijn behandeling sinds 2017 verder verbeterd door scholing in de Fill and Flush methode, ofwel fluorescopie guided manuele lymfdrainage, door de Lymphoedema Training Academy uit Engeland. Deze methode is gebaseerd op nieuwe inzichten door wetenschappelijk onderzoek. Het toepassen van deze methode zorgt voor snellere en betere resultaten. 

lymfoedeem_1_armenWat is lymfoedeem?
Lymfoedeem betekent letterlijk vochtophoping. Bij lymfoedeem is de afvoer van weefselvocht te gering vanwege een stoornis in het lymfstelsel.
Het lymfstelsel is een reinigings- en afweersysteem, bestaande uit een netwerk van lymfvaten en lymfknopen. De lymfvaten nemen weefselvocht op waarin eiwitten, afvalstoffen en schadelijke deeltjes zijn opgelost. De lymfknopen, die vooral in de liezen, oksels en hals zitten, werken als filters. Schadelijke deeltjes en afvalstoffen worden in de lymfknopen vernietigd.
Lymfoedeem geeft hinder en kan leiden tot ontstekingen (wondroos), gewrichtsklachten, huidklachten en kan veel klachten veroorzaken door druk van het oedeem op weefsels.

Wat zijn de oorzaken van lymfoedeem?

De stoornis in het lymfsysteem kan zijn aangeboren. Het lymfoedeem kan op een vroeger of later tijdstip tot uiting komen of uitgelokt worden door een operatie of trauma. Meestal treedt lymfoedeem echter op na een ernstige beschadiging van de lymfvaten of lymfklieren. Veelal is deze beschadiging een gevolg van behandeling van kanker, zoals bijvoorbeeld na een borst- of prostaatoperatie en/of na bestraling. Maar ook wondroos kan een oorzaak zijn voor het ontstaan van lymfoedeem.

lymfoedeem_2_benenHoe herkent u lymfoedeem?
Bij lymfoedeem is sprake van een zwelling. Een zwaar of vermoeid gevoel in arm of been is vaak een van de eerste signalen dat de lymfe-afvloed verstoord is. Ook een gevoel van spanning rondom pols, vingers, enkels, elleboog of knieën kan het gevolg zijn van lymfoedeem. Soms heeft een patiënt ook pijn.

Wat kan een huidtherapeut voor u betekenen?

Tijdens bijna de gehele vierjarige opleiding huidtherapie wordt veel tijd en aandacht besteed aan kennis en vaardigheden voor de behandeling van alle vormen van lymfoedeem.


Met manuele lymfdrainage, oedeem- en fibrosegrepen, ambulante compressietherapie en/of lymftaping zorgt de huidtherapeut ervoor dat het vocht wordt afgevoerd. In een aantal gevallen gebruikt de huidtherapeut daarnaast een drukgolfapparaat of 'lymfapress' of andere apparatuur, zoals endermotherapie (LPG). Door de vochtafvoer vermindert de zwelling en pijn en geneest ook een chronische wond sneller.
Na stimulering van de vochtafvoer volgt in veel gevallen het zwachtelen van de behandelde ledematen en daarna het aanmeten van een therapeutische elastische kous. De kous zorgt voor behoud van het verkregen resultaat.
Een behandeling duurt gemiddeld 45 minuten. Een intensieve start (met twee tot vijf maal per week behandeling) geeft de beste resultaten. De behandelduur verschilt per persoon. Om de vooruitgang te kunnen bepalen, wordt de omvang van het oedeem regelmatig gemeten. Tevens wordt het onderhuidse vochtpercentage gemeten met een lymphscanner.
Bij manuele lymfdrainage, welke lijkt op een zachte massage, activeert de huidtherapeut, met een zacht pompende beweging, het fijne netwerk van de lymfevaten direct onder de huid. De lymfdrainage stimuleert de vochtopname door de lymfvaten en verhoogt de afvoer van weefselvocht.

Oedeem- en fibrosegrepen zijn speciale handgrepen. Met oedeemgrepen leidt de huidtherapeut vocht door het weefsel naar een plaats waar het vocht gemakkelijker wordt opgenomen. Met fibrosegrepen maakt de huidtherapeut verhard weefsel (fibrose) soepeler.

lymftaping_1Ambulante compressietherapie is een combinatie van het zwachtelen van ledematen door de huidtherapeut en bewegen door de patiënt.

Lymftaping is een techniek met plaktape die wordt gebruikt om gebieden te draineren waar de huidtherapeut geen ambulante compressie kan toepassen.

Oedeem en fibrose kan soms ook worden behandeld door middel van Deep Oscillation: door trillingen die diep in de huid doordringen worden verhardingen verminderd en de lymfe-afvloed gestimuleerd.

Ook de softlaser kan soms worden ingezet om de lymfe-afvloed te stimuleren en verhardingen te verminderen.

Regelmatig wordt door verschillende methodes van meten de omvang van het oedeem en de bijbehorende klachten in kaart gebracht.

Wat kunt u zelf doen?
Sport en beweging stimuleren de lymfvaten. Wandelen, zwemmen en gymnastiek (onder deskundige begeleiding) zijn zeer geschikt. Sporten die leiden tot overbelasting of sporten met veel plotselinge bewegingen (bijvoorbeeld squash) zijn af te raden. Ook moet u zware en langdurige lichamelijke inspanning vermijden. Normaal gesproken geeft het lichaam zelf aan wat het aan belasting aan kan. het is dus van belang deze signalen te leren herkennen en hiermee rekening te houden.
De huidtherapeut legt u specifieke bewegings- en ademhalingsoefeningen uit die de afvoer van lymfevocht via de lymfvaten bevorderen.

Zelfmanagement wordt in toenemende mate ingezet in de onderhoudsfase voor het onder controle houden van het lymfoedeem. De patiënt leert hierbij naast de oefeningen ook technieken om zelf de lymfeknopen aan te zetten door zelfmassage. Ook kan het noodzakelijk zijn dat patiënten zelf leren zwachtelen of compressiemiddelen inzetten voor 's nachts bijvoorbeeld. Hieraan wordt in de praktijk ruim aandacht gegeven en er wordt per persoon gekeken welke opties en maatregelen nodig en wenselijk zijn.

Overbelasting, extreme kou en extreme warmte (zonnebrand) hebben een slechte invloed op lymfoedeem. Datzelfde geldt voor insectenbeten en knellende kleding. Goede huidzorg is belangrijk!